خبرگزاری آران / سرویس ایران

به گزارش آران نیوز دکتر بهرام امیر احمدیان استاد دانشگاه های تهران و پژوهشگر ارشد مسائل قفقاز که در نشست علمی تخصصی « بررسی تحلیلی قرار داد ترکمانچای » در دانشگاه تبریز سخن می گفت هدف از بیان مسائل تاریخی را صرفا شفاف سازی تاریخ منطقه و مقابله علمی با تحریفات تاریخی دانست و گفت ما خواهان بیان صریح و صحیح مسائل تاریخی هستیم و هیچ چشمداشتی به خاک کشورهای منطقه نداریم، وی در این خصوص ادامه داد: ایران در طول تاریخ هیچ گاه به خاک کشورهای دیگر طمع نداشته ولی متاسفانه برخی همسایگان ما از جمله روسیه بخشهایی از خاک ما را جدا نمودند که  سرزمینهای جدا شده به موجب قرار دادهای گلستان و ترکمانچای از آن جمله است. دکتر امیر اجمدیان در این خصوص  تاکید نمود : امروز ایران به قدری قدرتمند شده است که دیگر اجازه تکرار حوادث تلخ تاریخی را نمی دهد.

دکتر امیر احمدیان با اشاره به برخی ادعاهای مورخین برخی کشورهای تازه استقلال یافته منطقه قفقاز مبنی بر عدم مالیکت تاریخی ایران بر قفقاز اظهار داشت: وجود قرار دادهای گلستان و ترکمانچای بهترین دلیل مالکیت تاریخی ایران بر منطقه قفقاز است . این استاد دانشگاه گفت: روسیه ای که در آن ایام ،قدرت یزرگی مثل فرانسه را شکست داده بود چه نیازی به انعقاد قرار داد ترکمانچای با ایران داشت. آیا این قرار داد ها که به موجب آنها قفقاز از ایران منفک شد معنایی جز این دارد که روسیه آن روز مالکیت ایران بر قفقاز را به رسمیت می شناخت ؟

امیر احمدیان ادامه داد اگر بر اساس ادعای این مورخین، در زمان جنگ های ایران و روس  خانات حاکم در قفقاز مستقل بودند چرا روسیه قرار داهای گلستان و ترکمانچای را با آنها منعقد ننموده است.

این پژوهشگر ارشد مسائل قفقاز در ادامه به اهداف روسیه از حمله به ایران در زمان قاجار اشاره نمود و گفت : هدف اصلی روسیه برای گسترش قلمرو خود به سوی جنوب، رسیده به آب های گرم و تامین امنیت قلمروهای جنوب غربی خود بوده که دشتهای بلامعارض و از نظر دفاعی آسیب پذیر بودند. در این راستا کوههای قفقاز بزرگ سد دفاعی طبیعی برای روسیه بود به همین سبب بسوی جنوب پیشروی و از کوههای قفقاز گذشته به ساحل رود ارس رسید.

دکتر امیر احمدیان در ادامه توضیحاتی به شرح ذیل در خصوص جنگ های ایران و روسیه ارائه نمود :

زمینه های حضور روسیه در قفقاز:

شكست دادن امپراتوری عثمانی در كریمه‌، انعقاد معاهده كوچوك قینارجه در 21 ژوئیه سال 1774 و ایجاد منطقه ای حایل برای جلوگیری از پیشروی دوباره عثمانی به جنوب قلمرو روسیه

اهمیت استراتژیك كوههای قفقاز به مثابه مرزی طبیعی برای روسیه در مقابله با قفقاز

منطقه ای حایل برای جلوگیری از پیشروی دوباره عثمانی به جنوب قلمرو روسیه

قدرت یابی روسیه در پیشروی به جنوب برای دسترسی به آبهای گرم

قدرت یابی روسیه در اثر شكست دادن نیروهای مهاجم فرانسه به خاك روسیه در نوامبر سال1812

حضور روسیه در قفقاز شمالی و لزوم دست یابی به قلمرو مسلمانان و جنگ كبیر قفقاز

مقابله با حمایت دربار عثمانی از جنبشهای استقلال طلبانه مسلمانان سنی شمال قفقاز

علل پیشروی روسیه به جنوب و آغاز جنگهای روسیه علیه ایران در قفقاز

فكر استقلال طلبی گرجستان و حمایت بی چون و چرای امپراتور روسیه و همچنین ضعف و سستی سلاطین صفویه و بی توجهی سلاطین افشار و زندیه باعث شد كه گرجستان بتدریج پس‌از چهارصد سال از قلمرو حاكمیت ایران خارج شده و تحت حمایت سیاسی و اقتصادی روسیه‌قرار گیرد.

در زمان آقا محمد خان‌، هراكلیوس در سال 1197هـ.ق/1782 مستقیماً از كاترین دوم امپراتوریس‌روسیه خواست تا معاهده ای با گرجستان منعقد گردد، به موجب قرارداد مزبور سیاست خارجی گرجستان تحت نظر امپراتوریس‌روسیه قرار گرفت‌

محمد خان كه از نفوذ روز افزون روسیه در گرجستان بیمناك شده بود نامه ای به هراكلیوس می‌نویسد تا وی را به اطاعت از ایران وادار سازد ولی وی در پاسخ گفت كه او «جز امپراتوریس‌روسیه كس دیگری را نمی شناسد».

پاسخ گستاخانه هراكلی، آقامحمد خان را وادار ساخت تا در تابستان سال 1795 میلادی در راس‌سپاه 50 هزار نفری به قفقاز حمله برد و در سپتامبر همانسال تفلیس پایتخت گرجستان را به تصرف در آورده و شهر را به ویرانه ای مبدل سازد.

علل شكست ایران و تعیین سرحداتقفقاز

عوامل خارجی:

سیاستهای استعماری كشورهای اروپایی در ایران و شرایط نابسامان داخلی ایران در دوره فتحعلی شاه قاجار

انعقاد قراردادهای ‌مختلف فرانسه و روسیه و انگلستان با یکدیگر به ضرر دولت ایران

نقشه‌ ناپلئون برای تصرف هندوستان و اقدامات انگلستان برای حفظ هندوستان

كوشش دولت‌ روسیه برای رسیدن به آبهای گرم جنوب

ناکارمدی كوششها و فعالیتهای نظامی - دیپلماتیك برای بدست آوردن اراضی از دست رفته

عوامل داخلی:

سپردن فرماندهی نظامی قوای ایران بدست فرماندهان ناكارآمد و كم تجربه و فاقد دانش كافی و آكادمیك نظامیبرای مقابله با ارتشی نیرومند همچون امپراتوری روسیه

عدم تجربه كافی فرماندهی نظامی ایرانبرای مقابله با ژنرالهای جنگ آزموده ارتش روسیه 

بی بهره بودن از سلاحهای پیشرفته متداول در آن زمان

نداشتن ارتش ملی و حرفه‌ای كار آزموده و فقدانانسجام‌، ساز و برگ و بودجه كافی

نبود لجستیك مناسب برای پشتیبانی مادی و تداركاتی از سپاه ایران توسط دولت مركزی

شایان ذکر است نشست علمی تخصصی « بررسی تحلیلی قرار داد ترکمانجای » به همت موسسه فرهنگی و مطالعاتی آران ،موسسه تاریخ و فرهنگ و موسسه آذربایجان شناسی دانشگاه تبریزو جهاد دانشگاهی استان قبل از ظهر روز دوشنبه اول اسفند همزمان با سالگر د انعقاد قرار داد تحمیلی ترکمانچای برگزار گریدید.